|
ODES AND EPODES
ODES AND EPODES HORACE Edited by
Paul Shorey
Professor in The University Of Chicago
Revised by
Paul Shorey and Gordon J. Laing
Professors in The University Of Chicago
Q. HORATII FLACCI
CARMINUM
LIBER PRIMUS.
I.
Maecenas atavis edite regibus
O et praesidium et dulce decus meum
Sunt quos curriculo pulverem Olympicum
Collegisse iuvat metaque fervidis
Evitata rotis palmaque nobilis 5
Terrarum dominos evehit ad deos;
Hunc si mobilium turba Quiritium
Certat tergeminis tollere honoribus;
Illum si proprio condidit horreo
Quidquid de Libycis verritur areis. 10
Gaudentem patrios findere sarculo
Agros Attalicis condicionibus
Numquam dimoveas ut trabe Cypria
Myrtoum pavidus nauta secet mare.
Luctantem Icariis fluctibus Africum 15
Mercator metuens otium et oppidi
Laudat rura sui; mox reficit ratis
Quassas indocilis pauperiem pati.
Est qui nec veteris pocula Massici
Nec partem solido demere de die 20
Spernit nunc viridi membra sub arbuto
Stratus nunc ad aquae lene caput sacrae.
Multos castra iuvant et lituo tubae
Permixtus sonitus bellaque matribus
Detestata. Manet sub Iove frigido 25
Venator tenerae coniugis immemor
Seu visast catulis cerva fidelibus
Seu rupit teretes Marsus aper plagas.
Me doctarum hederae praemia frontium
Dis miscent superis me gelidum nemus 30
Nympharumque leves cum Satyris chori
Secernunt populo si neque tibias
Euterpe cohibet nec Polyhymnia
Lesboum refugit tendere barbiton.
Quod si me lyricis vatibus inseris 35
Sublimi feriam sidera vertice.
II.
Iam satis terris nivis atque dirae
Grandinis misit pater et rubente
Dextera sacras iaculatus arcis
Terruit urbem
Terruit gentis grave ne rediret 5
Saeculum Pyrrhae nova monstra questae
Omne cum Proteus pecus egit altos
Visere montis
Piscium et summa genus haesit ulmo
Nota quae sedes fuerat columbis 10
Et superiecto pavidae natarunt
Aequore dammae.
Vidimus flavum Tiberim retortis
Litore Etrusco violenter undis
Ire deiectum monumenta regis 15
Templaque Vestae
Iliae dum se nimium querenti
Iactat ultorem vagus et sinistra
Labitur ripa Iove non probante uxorius
amnis. 20
Audiet civis acuisse ferrum
Quo graves Persae melius perirent
Audiet pugnas vitio parentum
Rara iuventus.
Quem vocet divum populus ruentis 25
Imperi rebus? Prece qua fatigent
Virgines sanctae minus audientem
Carmina Vestam?
Cui dabit partis scelus expiandi
Iuppiter? Tandem venias precamur 30
Nube candentis umeros amictus
Augur Apollo;
Sive tu mavis Erycina ridens
Quam Iocus circum volat et Cupido;
Sive neglectum genus et nepotes 35
Respicis auctor
Heu nimis longo satiate ludo
Quem iuvat clamor galeaeque leves
Acer et Mauri peditis cruentum
Voltus in hostem; 40
Sive mutata iuvenem figura
Ales in terris imitaris almae
Filius Maiae patiens vocari
Caesaris ultor
Serus in caelum redeas diuque 45
Laetus intersis populo Quirini
Neve te nostris vitiis iniquum
Ocior aura
Tollat; hic magnos potius triumphos
Hic ames dici pater atque princeps 50
Neu sinas Medos equitare inultos
Te duce Caesar.
III.
Sic te diva potens Cypri
Sic fratres Helenae lucida sidera
Ventorumque regat pater
Obstrictis aliis praeter Iapyga
Navis quae tibi creditum 5
Debes Vergilium finibus Atticis
Reddas incolumem precor
Et serves animae dimidium meae.
Illi robur et aes triplex
Circa pectus erat qui fragilem truci 10
Commisit pelago ratem
Primus nec timuit praecipitem Africum
Decertantem Aquilonibus
Nec tristis Hyadas nec rabiem Noti
Quo non arbiter Hadriae 15
Maior tollere seu ponere volt freta.
Quem mortis timuit gradum
Qui siccis oculis monstra natantia
Qui vidit mare turbidum et
Infamis scopulos Acroceraunia? 20
Nequiquam deus abscidit
Prudens Oceano dissociabili
Terras si tamen impiae
Non tangenda rates transiliunt vada.
Audax omnia perpeti 25
Gens humana ruit per vetitum nefas.
Audax Iapeti genus
Ignem fraude mala gentibus intulit.
Post ignem aetheria domo
Subductum macies et nova febrium 30
Terris incubuit cohors
Semotique prius tarda necessitas
Leti corripuit gradum.
Expertus vacuum Daedalus aera
Pennis non homini datis; 35
Perrupit Acheronta Herculeus labor.
Nil mortalibus arduist;
Caelum ipsum petimus stultitia neque
Per nostrum patimur scelus
Iracunda Iovem ponere fulmina. 40
IV.
Solvitur acris hiems grata vice veris et Favoni
Trahuntque siccas machinae carinas
Ac neque iam stabulis gaudet pecus aut arator igni
Nec prata canis albicant pruinis.
Iam Cytherea choros ducit Venus imminente luna 5
Iunctaeque Nymphis Gratiae decentes
Alterno terram quatiunt pede dum gravis Cyclopum
Volcanus ardens urit officinas.
Nunc decet aut viridi nitidum caput impedire myrto
Aut flore terrae quem ferunt solutae; 10
Nunc et in umbrosis Fauno decet immolare lucis
Seu poscat agna sive malit haedo.
Pallida mors aequo pulsat pede pauperum tabernas
Regumque turris. O beate Sesti
Vitae summa brevis spem nos vetat incohare longam. 15
Iam te premet nox fabulaeque Manes
Et domus exilis Plutonia; quo simul mearis
Nec regna vini sortiere talis
Nec tenerum Lycidan mirabere quo calet iuventus
Nunc omnis et mox virgines tepebunt. 20
V.
Quis multa gracilis te puer in rosa
Perfusus liquidis urget odoribus
Grato Pyrrha sub antro?
Cui flavam religas comam
Simplex munditiis? Heu quotiens fidem 5
Mutatosque deos flebit et aspera
Nigris aequora ventis
Emirabitur insolens
Qui nunc te fruitur credulus aurea
Qui semper vacuam semper amabilem 10
Sperat nescius aurae
Fallacis. Miseri quibus
Intentata nites. Me tabula sacer
Votiva paries indicat uvida
Suspendisse potenti 15
Vestimenta maris deo.
VI.
Scriberis Vario fortis et hostium
Victor Maeonii carminis alite
Quam rem cumque ferox navibus aut equis
Miles te duce gesserit.
Nos Agrippa neque haec dicere nec gravem 5
Pelidae stomachum cedere nescii
Nec cursus duplicis per mare Ulixei
Nec saevam Pelopis domum
Conamur tenues grandia dum pudor
Imbellisque lyrae Musa potens vetat 10
Laudes egregii Caesaris et tuas
Culpa deterere ingeni.
Quis Martem tunica tectum adamantina
Digne scripserit aut pulvere Troico
Nigrum Merionen aut ope Palladis 15
Tydiden superis parem?
Nos convivia nos proelia virginum
Sectis in iuvenes unguibus acrium
Cantamus vacui sive quid urimur
Non praeter solitum leves. 20
VII.
Laudabunt alii claram Rhodon aut Mytilenen
Aut Epheson bimarisve Corinthi
Moenia vel Baccho Thebas vel Apolline Delphos
Insignis aut Thessala Tempe.
Sunt quibus unum opus est intactae Palladis urbem 5
Carmine perpetuo celebrare et
Undique decerptam fronti praeponere olivam.
Plurimus in Iunonis honorem
Aptum dicet equis Argos ditisque Mycenas.
Me nec tam patiens Lacedaemon 10
Nec tam Larisae percussit campus opimae
Quam domus Albuneae resonantis
Et praeceps Anio ac Tiburni lucus et uda
Mobilibus pomaria rivis.
Albus ut obscuro deterget nubila caelo 15
Saepe Notus neque parturit imbris
Perpetuo sic tu sapiens finire memento
Tristitiam vitaeque labores
Molli Plance mero seu te fulgentia signis
Castra tenent seu densa tenebit 20
Tiburis umbra tui. Teucer Salamina patremque
Cum fugeret tamen uda Lyaeo
Tempora populea fertur vinxisse corona
Sic tristis adfatus amicos:
'Quo nos cumque feret melior fortuna parente 25
Ibimus o socii comitesque!
Nil desperandum Teucro duce et auspice Teucro:
Certus enim promisit Apollo
Ambiguam tellure nova Salamina futuram.
O fortes peioraque passi 30
Mecum saepe viri nunc vino pellite curas;
Cras ingens iterabimus aequor.'
VIII.
Lydia dic per omnis
Te deos oro Sybarin cur properes amando
Perdere; cur apricum
Oderit campum patiens pulveris atque solis?
Cur neque militaris 5
Inter aequalis equitat Gallica nec lupatis
Temperat ora frenis?
Cur timet flavum Tiberim tangere? Cur olivum
Sanguine viperino
Cautius vitat neque iam livida gestat armis 10
Bracchia saepe disco
Saepe trans finem iaculo nobilis expedito?
Quid latet ut marinae
Filium dicunt Thetidis sub lacrimosa Troiae
Funera ne virilis 15
Cultus in caedem et Lycias proriperet catervas?
IX.
Vides ut alta stet nive candidum
Soracte nec iam sustineant onus
Silvae laborantes geluque
Flumina constiterint acuto.
Dissolve frigus ligna super foco 5
Large reponens atque benignius
Deprome quadrimum Sabina
O Thaliarche merum diota.
Permitte divis cetera; qui simul
Stravere ventos aequore fervido 10
Deproeliantis nec cupressi
Nec veteres agitantur orni.
Quid sit futurum cras fuge quaerere et
Quem fors dierum cumque dabit lucro
Adpone nec dulcis amores 15
Sperne puer neque tu choreas
Donec virenti canities abest
Morosa. Nunc et campus et areae
Lenesque sub noctem susurri
Composita repetantur hora; 20
Nunc et latentis proditor intimo
Gratus puellae risus ab angulo
Pignusque dereptum lacertis
Aut digito male pertinaci.
X.
Mercuri facunde nepos Atlantis
Qui feros cultus hominum recentum
Voce formasti catus et decorae
More palaestrae
Te canam magni Iovis et deorum 5
Nuntium curvaeque lyrae parentem
Callidum quidquid placuit iocoso
Condere furto.
Te boves olim nisi reddidisses
Per dolum amotas puerum minaci 10
Voce dum terret viduus pharetra
Risit Apollo.
Quin et Atridas duce te superbos
Ilio dives Priamus relicto
Thessalosque ignis et iniqua Troiae 15
Castra fefellit.
Tu pias laetis animas reponis
Sedibus virgaque levem coerces
Aurea turbam superis deorum
Gratus et imis. 20
XI.
Tu ne quaesieris scire nefas quem mihi quem tibi
Finem di dederint Leuconoe nec Babylonios
Temptaris numeros. Ut melius quidquid erit pati
Seu pluris hiemes seu tribuit Iuppiter ultimam
Quae nunc oppositis debilitat pumicibus mare 5
Tyrrhenum: sapias vina liques et spatio brevi
Spem longam reseces. Dum loquimur fugerit invida
Aetas: carpe diem quam minimum credula postero.
XII.
Quem virum aut heroa lyra vel acri
Tibia sumis celebrare Clio?
Quem deum? Cuius recinet iocosa
Nomen imago
Aut in umbrosis Heliconis oris 5
Aut super Pindo gelidove in Haemo?
Unde vocalem temere insecutae
Orphea silvae
Arte materna rapidos morantem
Fluminum lapsus celeresque ventos 10
Blandum et auritas fidibus canoris
Ducere quercus.
Quid prius dicam solitis parentis
Laudibus qui res hominum ac deorum
Qui mare ac terras variisque mundum 15
Temperat horis?
Unde nil maius generatur ipso
Nec viget quicquam simile aut secundum:
Proximos illi tamen occupavit
Pallas honores 20
Proeliis audax; neque te silebo
Liber et saevis inimica virgo
Beluis nec te metuende certa
Phoebe sagitta.
Dicam et Alciden puerosque Ledae 25
Hunc equis illum superare pugnis
Nobilem; quorum simul alba nautis
Stella refulsit
Defluit saxis agitatus humor
Concidunt venti fugiuntque nubes 30
Et minax quod sic voluere ponto
...
|
